نقش تربیتی کار

یکی دیگر از فواید کار، مسأله حفظ شخصیت و حیثیت و استقلال است که تعبیرهای مختلفی دارد، مثلا آبرو. انسان آنگاه که شخصیتش ضربه بخورد، آبرویش برود و تحقیر شود ناراحت می‌شود. انسان در اثر کار -و مخصوصاً اگر مقرون به ابتکار باشد- به حکم اینکه نیازش را از دیگران برطرف کرده است، در مقابل دیگران احساس شخصیت می‌کند، یعنی دیگر احساس حقارت نمی‌کند.

دو رباعی است منسوب به امیرالمؤمنین علی (ع) در دیوان منسوب به ایشان. در یکی می‌فرمایند:

لَنَقلُ الصَّخرِ مِن قُلَلِ الجِبال
اَحَبُّ اِلَیَّ مِن مِنَنِ الرِّجال
یَقولُ النّاسُ لی فی الکَسبِ عارٌ
فَإِنَّ العارَ فی ذُلِّ السَّؤالِ

برای من سنگ‌کشی از قله‌های کوه (یعنی چنین کار سختی) گواراتر و آسان‌تر است از اینکه منت دیگران را به دوش بکشم. به من می‌گویند در کار و کسب ننگ است (می‌دانیم همین کارهایی که ما اسمش را عملگی می‌گذاریم علی(ع) انجام می‌داد…) و من می‌گویم ننگ این است که انسان نداشته باشد و از دیگران بخواهد.

در رباعی دیگر می‌فرماید:

کُدَّ کَدَّ العَبدِ إن اَحبَبتَ اَن تُصبِحَ حُرّاً
وَ اقطَعِ الآمالَ مِن مالِ بَنی آدَمَ طُرّاً
لا تَقُل ذا مَکسَبٍ یُزری فَقَصدُ النّاسِ اَزری
اَنتَ ما استَغنَیتَ عَن غَیرِکَ اَعلَی النّاسِ قَدراً

اگر می‌خواهی آزاد زندگی کنی، مثل برده زحمت بکش. آرزویت را از مال هر کس که باشد ببُر و قطع کن. نگو این کار مرا پست می‌کند، زیرا از مردم خواستن از هر چیزی بیشتر ذلت می‌آورد. وقتی که از دیگران بی‌نیاز باشی، هر کاری داشته باشی از همه مردم بلندقدرتر هستی.

 

(تعلیم و تربیت در اسلام؛ شهید مرتضی مطهری)

مطالب مشابه